Than ép là gì? Các loại than ép, quy trình và máy sản xuất

Than ép là một nhóm sản phẩm được sử dụng phổ biến trong nướng BBQ, nhà hàng, quán ăn và nhiều mô hình sử dụng nhiên liệu rắn. Tuy nhiên, khi tìm hiểu trên thị trường, không phải sản phẩm nào được gọi là “than ép” cũng có cùng nguyên liệu, hình dạng, chất lượng hay thời gian cháy.

Có loại được làm từ mùn cưa, có loại được sản xuất từ gáo dừa, cũng có loại được phối trộn từ nhiều nguồn than vụn rồi ép thành viên. Chính sự khác nhau về nguyên liệu và quy trình sản xuất khiến đặc tính sử dụng và giá thành của từng loại than ép có thể khác nhau đáng kể.

Vậy than ép là gì? Than ép có những loại nào? Than ép không khói có thực sự không có khói? Quy trình sản xuất than ép gồm những công đoạn nào và cần những loại máy móc gì?

Than ép là gì?

Than ép là cách gọi nhóm sản phẩm than được tạo hình bằng phương pháp ép từ nguyên liệu than hoặc nguyên liệu carbon hóa phù hợp.

Tùy từng sản phẩm, nguyên liệu đầu vào có thể khác nhau. Sau khi được xử lý, nguyên liệu được nghiền, sàng, phối trộn khi cần thiết và đưa qua công đoạn ép để tạo thành hình dạng đồng đều.

Điểm quan trọng cần hiểu là “than ép” không phải chỉ có một loại.

Trong thực tế sản xuất và kinh doanh than nướng, có thể gặp nhiều cách gọi khác nhau. Với nhóm sản phẩm của NARO, có thể phân biệt thành ba nhóm chính:

• Than ép mùn cưa, còn gọi là than mùn cưa.

• Than ép gáo dừa, còn gọi là than gáo dừa Bến Tre.

• Than ép viên, được phối trộn từ các loại vụn hoặc phụ phẩm than như than gáo dừa, than mùn cưa và than củi rồi ép thành viên.

Vì vậy, khi khách hàng tìm kiếm “than ép”, cần xem kỹ sản phẩm được làm từ nguyên liệu gì thay vì chỉ nhìn vào hình dáng bên ngoài.

Than ép có những loại nào?

Than ép mùn cưa là gì?

Than ép mùn cưa thường được sản xuất từ nguồn mùn cưa được carbon hóa, sau đó xử lý và tạo hình.

Trong cách gọi phổ biến trên thị trường, sản phẩm này còn được gọi đơn giản là than mùn cưa.

Ưu điểm của than mùn cưa là nguyên liệu có thể được tạo hình tương đối đồng đều. Tùy công nghệ sản xuất và mức độ kiểm soát nguyên liệu, sản phẩm có thể được sử dụng cho nướng BBQ, nhà hàng, quán ăn hoặc các nhu cầu sử dụng than khác.

Chất lượng của than ép mùn cưa không chỉ phụ thuộc vào việc “ép” mà còn phụ thuộc vào nguồn mùn cưa, quá trình carbon hóa, độ ẩm, mức độ đồng đều của nguyên liệu và công nghệ ép.

Than ép gáo dừa là gì?

Than ép gáo dừa được sản xuất từ nguyên liệu có nguồn gốc gáo dừa đã qua quá trình carbon hóa và xử lý phù hợp.

Trong thị trường than nướng, sản phẩm này thường được gọi là than gáo dừa hoặc than gáo dừa Bến Tre.

Gáo dừa là nguồn nguyên liệu được sử dụng rộng rãi để sản xuất than vì phần gáo có cấu trúc tương đối phù hợp cho quá trình carbon hóa.

Tuy nhiên, không phải mọi sản phẩm có tên than gáo dừa đều có chất lượng giống nhau. Nguồn nguyên liệu, quá trình carbon hóa, độ sạch của nguyên liệu, mức độ đồng đều và công đoạn tạo hình đều có thể ảnh hưởng đến sản phẩm cuối cùng.

Đối với khách hàng sử dụng than để nướng thực phẩm, việc lựa chọn than gáo dừa chất lượng ổn định có thể giúp quá trình nướng dễ kiểm soát hơn.

Than ép viên là gì?

Than ép viên là một nhóm sản phẩm khác với than ép mùn cưa và than ép gáo dừa.

Theo cách phân loại của NARO, than ép viên được tạo thành từ các loại vụn hoặc phụ phẩm than như vụn than gáo dừa, vụn than mùn cưa và vụn than củi, sau đó được phối trộn và ép thành viên.

Điều này có nghĩa là thành phần nguyên liệu của than ép viên có thể khác với một sản phẩm chỉ sử dụng một nguồn nguyên liệu duy nhất.

Vì vậy, khi mua than ép viên, khách hàng nên quan tâm đến:

• Nguyên liệu sử dụng.

• Tỷ lệ phối trộn.

• Độ đồng đều của viên than.

• Độ cứng của viên.

• Khả năng giữ nhiệt.

• Lượng tro sau khi cháy.

• Mục đích sử dụng.

Đây cũng là lý do hai sản phẩm có hình dạng viên tương đối giống nhau nhưng giá thành có thể khác nhau.

Than ép không khói có thực sự không có khói?

“Than ép không khói” là một cụm từ được người dùng tìm kiếm khá nhiều, đặc biệt trong nhu cầu nướng BBQ trong nhà hàng, quán ăn hoặc không gian cần hạn chế khói.

Tuy nhiên, cần hiểu đúng chữ “không khói”.

Than là nhiên liệu carbon và trong quá trình nhóm than, nếu nguyên liệu chưa cháy ổn định hoặc còn thành phần dễ bay hơi, hiện tượng khói có thể xuất hiện.

Một sản phẩm than được gọi là than ép không khói thường hướng đến đặc tính cháy sạch hơn, ít khói trong giai đoạn than đã bắt lửa và cháy ổn định.

Mức độ khói thực tế còn phụ thuộc vào:

• Nguyên liệu sản xuất.

• Mức độ carbon hóa.

• Độ ẩm của than.

• Tạp chất và chất liên kết nếu có.

• Cách nhóm than.

• Điều kiện thông gió.

• Nhiệt độ và trạng thái cháy.

Do đó, không nên hiểu “than ép không khói” theo nghĩa tuyệt đối rằng than sẽ hoàn toàn không xuất hiện khói ở mọi giai đoạn.

Đây là một điểm người mua nên biết để tránh chỉ lựa chọn sản phẩm dựa trên một cụm từ quảng cáo.

Vì sao cùng là than ép nhưng chất lượng và giá khác nhau?

Hình dáng của viên than chỉ là một yếu tố bên ngoài. Hai sản phẩm có thể cùng được ép thành viên hoặc cùng có kích thước gần giống nhau nhưng chất lượng sử dụng hoàn toàn khác nhau.

Sự khác biệt thường bắt đầu từ nguyên liệu đầu vào.

Than gáo dừa, than mùn cưa và than củi có nguồn nguyên liệu khác nhau. Nếu than ép viên được phối trộn từ nhiều loại vụn than thì tỷ lệ phối trộn cũng ảnh hưởng đến đặc tính sản phẩm.

Tiếp theo là quá trình carbon hóa.

Carbon hóa không đơn giản chỉ là đốt nguyên liệu thành màu đen. Điều kiện nhiệt, thời gian và cách kiểm soát quá trình có ảnh hưởng đến lượng carbon cố định, chất bay hơi, độ ẩm và khả năng cháy của sản phẩm.

Sau đó là công nghệ xử lý và ép.

Nguyên liệu cần có kích thước phù hợp, độ ẩm phù hợp và được xử lý đồng đều trước khi đưa vào máy ép. Nếu nguyên liệu không ổn định, viên than sau khi ép có thể không đồng đều về độ cứng và khả năng cháy.

Cuối cùng là kiểm soát chất lượng thành phẩm.

Một sản phẩm than ép tốt cần có độ đồng đều tương đối cao, ít vụn bất thường và phù hợp với mục đích sử dụng.

Vì vậy, khi so sánh giá than ép, không nên chỉ nhìn vào giá bán trên mỗi kilogram.

Quy trình sản xuất than ép gồm những bước nào?

Tùy từng loại than và công nghệ của từng cơ sở sản xuất, quy trình có thể khác nhau. Tuy nhiên, một quy trình sản xuất than ép cơ bản thường có các công đoạn chính.

Bước 1: chuẩn bị nguyên liệu

Nguyên liệu có thể là mùn cưa, gáo dừa đã carbon hóa hoặc các loại than vụn phù hợp.

Nguyên liệu cần được kiểm soát về độ sạch, độ ẩm và kích thước.

Đây là bước quan trọng bởi nguyên liệu đầu vào không ổn định sẽ khiến các công đoạn phía sau khó kiểm soát.

Bước 2: nghiền và sàng

Đối với nguyên liệu than đã carbon hóa, than có thể được nghiền thành kích thước phù hợp trước khi phối trộn và ép.

Công đoạn sàng giúp loại bỏ những phần có kích thước không phù hợp, giúp nguyên liệu đồng đều hơn.

Bước 3: phối trộn

Không phải loại than ép nào cũng cần phối trộn nhiều nguyên liệu.

Đối với than ép mùn cưa hoặc than ép gáo dừa, nguyên liệu chính được kiểm soát theo từng dòng sản phẩm.

Đối với than ép viên, các loại vụn than như vụn than gáo dừa, vụn than mùn cưa và vụn than củi có thể được phối trộn theo công thức sản xuất.

Mục tiêu của công đoạn này là tạo ra hỗn hợp nguyên liệu đồng đều trước khi đưa sang công đoạn ép.

Bước 4: điều chỉnh độ ẩm và độ kết dính

Tùy công nghệ sản xuất, nguyên liệu có thể cần được điều chỉnh độ ẩm hoặc bổ sung chất liên kết phù hợp.

Đây là công đoạn có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tạo hình và độ chắc của viên than.

Nếu nguyên liệu quá khô hoặc quá ẩm, quá trình ép có thể không đạt được trạng thái mong muốn.

Bước 5: ép tạo hình

Sau khi nguyên liệu đạt yêu cầu, hỗn hợp được đưa vào máy ép than.

Máy ép tạo áp lực để nén nguyên liệu thành hình dạng mong muốn.

Tùy loại máy và khuôn ép, sản phẩm có thể được tạo thành dạng viên, thanh, khối hoặc các hình dạng khác.

Đối với than dùng cho BBQ, hình dạng và kích thước viên than cần phù hợp với loại bếp, cách sắp than và nhu cầu sử dụng.

Bước 6: sấy hoặc ổn định sản phẩm

Sau khi ép, sản phẩm có thể cần được sấy hoặc xử lý để đạt độ ẩm phù hợp.

Mục tiêu là giúp viên than ổn định hơn trong quá trình bảo quản và sử dụng.

Bước 7: kiểm tra và đóng gói

Than thành phẩm được kiểm tra về hình dạng, độ đồng đều, độ cứng, độ ẩm và các tiêu chí chất lượng phù hợp trước khi đóng gói.

Đối với sản phẩm thương mại, việc đóng gói cũng cần đảm bảo hạn chế hút ẩm và bảo vệ sản phẩm trong quá trình vận chuyển.

Dây chuyền sản xuất than ép gồm những máy móc gì?

Một dây chuyền sản xuất than ép không nhất thiết chỉ có một chiếc máy ép than.

Tùy quy mô và loại sản phẩm, dây chuyền có thể bao gồm nhiều thiết bị khác nhau.

Một dây chuyền cơ bản có thể gồm:

Nguyên liệu → nghiền → sàng → phối trộn → điều chỉnh độ ẩm → ép → sấy → kiểm tra → đóng gói.

Máy nghiền than

Máy nghiền được sử dụng để đưa nguyên liệu than vụn về kích thước phù hợp.

Kích thước nguyên liệu ảnh hưởng đến khả năng phối trộn và tạo hình của sản phẩm.

Máy sàng than

Máy sàng giúp phân loại nguyên liệu theo kích thước và loại bỏ phần không phù hợp.

Đối với dây chuyền sản xuất có yêu cầu ổn định cao, công đoạn sàng giúp nguyên liệu trước khi ép đồng đều hơn.

Máy trộn than

Máy trộn được sử dụng khi sản phẩm cần phối trộn nhiều loại nguyên liệu hoặc cần phân bố đều các thành phần trong hỗn hợp.

Đây là thiết bị đặc biệt quan trọng đối với các dòng than ép viên được phối trộn từ nhiều loại vụn than.

Máy ép than

Đây là thiết bị tạo hình chính của dây chuyền.

Máy ép sử dụng lực nén để đưa hỗn hợp nguyên liệu thành dạng sản phẩm mong muốn.

Tùy loại sản phẩm, khuôn ép sẽ được thiết kế khác nhau.

Vì vậy, máy ép than mùn cưa, máy ép than gáo dừa và máy ép than viên không nhất thiết sử dụng cùng một cấu hình khuôn hoặc cùng một chế độ vận hành.

Máy sấy than

Sau khi tạo hình, sản phẩm có thể cần được sấy để kiểm soát độ ẩm.

Hệ thống sấy có thể được thiết kế khác nhau tùy quy mô nhà máy, năng suất và loại sản phẩm.

Sản xuất than ép có khó không?

Nhìn bên ngoài, than ép có vẻ là sản phẩm đơn giản: nghiền nguyên liệu rồi đưa vào máy ép.

Nhưng để tạo ra sản phẩm có chất lượng ổn định cho nhu cầu nướng, quy trình thực tế cần kiểm soát nhiều yếu tố.

Đó là lý do giữa than ép giá rẻ và than ép chất lượng cao có thể tồn tại sự khác biệt về giá.

Một cơ sở sản xuất chuyên nghiệp không chỉ đầu tư vào máy ép mà còn cần quan tâm đến nguồn nguyên liệu, quá trình carbon hóa, nghiền, sàng, phối trộn, kiểm soát độ ẩm, sấy và kiểm tra thành phẩm.

Nói cách khác, máy móc chỉ là một phần của chất lượng sản phẩm.

Công thức nguyên liệu và khả năng kiểm soát toàn bộ quy trình mới quyết định sản phẩm cuối cùng có ổn định hay không.

Than ép loại nào phù hợp để nướng BBQ?

Không có một loại than ép duy nhất phù hợp với mọi nhu cầu.

Nếu ưu tiên nguồn nguyên liệu gáo dừa, khách hàng có thể tìm hiểu than ép gáo dừa hay than gáo dừa Bến Tre.

Nếu muốn sử dụng dòng than có nguồn gốc mùn cưa, có thể lựa chọn than ép mùn cưa, còn gọi là than mùn cưa.

Nếu cần một dòng than ép viên được phối trộn từ các loại vụn than khác nhau, có thể tìm hiểu than ép viên.

Khi lựa chọn, nên xem xét:

• Thời gian cháy mong muốn.

• Mức nhiệt cần thiết.

• Lượng khói.

• Lượng tro.

• Độ cứng của viên than.

• Kích thước viên.

• Loại bếp đang sử dụng.

• Quy mô sử dụng tại gia đình hay nhà hàng.

Đặc biệt với nhà hàng và quán BBQ, ngoài giá mua ban đầu còn nên tính đến hiệu quả sử dụng thực tế.

Một loại than có giá cao hơn nhưng cháy ổn định, ít phải bổ sung trong quá trình nướng và tạo nhiệt phù hợp có thể mang lại hiệu quả kinh tế tốt hơn một loại than rẻ nhưng tiêu hao nhanh.

Cách nhận biết than ép chất lượng

Không thể xác định toàn bộ chất lượng chỉ bằng mắt thường, nhưng người mua có thể kiểm tra một số đặc điểm cơ bản.

Quan sát độ đồng đều

Viên than nên có hình dạng tương đối đồng đều, hạn chế tình trạng viên quá lớn, quá nhỏ hoặc biến dạng bất thường.

Kiểm tra độ cứng

Than quá dễ vỡ và tạo nhiều vụn có thể gây bất tiện trong quá trình vận chuyển, sắp bếp và sử dụng.

Tuy nhiên, độ cứng cao cũng không đồng nghĩa tuyệt đối với chất lượng cao. Cần xem xét đồng thời khả năng cháy và đặc tính sử dụng.

Quan sát lượng vụn trong bao, thùng

Một lượng vụn nhỏ có thể phát sinh trong quá trình vận chuyển. Nhưng nếu tỷ lệ vụn quá nhiều, người mua nên xem xét lại chất lượng tạo hình và đóng gói.

Tìm hiểu nguyên liệu

Đây là một trong những yếu tố quan trọng nhất.

Khách hàng nên biết mình đang mua than ép từ mùn cưa, gáo dừa hay hỗn hợp các loại vụn than.

Cùng gọi là than ép nhưng nguyên liệu khác nhau sẽ tạo ra những đặc tính khác nhau.

Giá than ép phụ thuộc vào những yếu tố nào?

Giá than ép không chỉ phụ thuộc vào hình dạng sản phẩm.

Một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến giá gồm:

• Nguồn nguyên liệu.

• Chất lượng nguyên liệu.

• Chi phí carbon hóa.

• Công nghệ nghiền và sàng.

• Công thức phối trộn.

• Công nghệ ép.

• Hệ thống sấy.

• Tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng.

• Quy cách đóng gói.

• Chi phí vận chuyển.

• Sản lượng và quy mô sản xuất.

Vì vậy, nếu thấy hai sản phẩm than ép có hình dạng gần giống nhau nhưng mức giá khác nhau, điều đó chưa đủ để kết luận sản phẩm đắt hơn là “bán giá cao”.

Cần xem bên trong viên than có gì và quy trình tạo ra nó như thế nào.

Có nên mua than ép giá rẻ nhất không?

Nếu chỉ sử dụng trong một lần nướng nhỏ tại gia đình, chênh lệch giá giữa các loại than có thể không quá lớn.

Nhưng với nhà hàng, quán BBQ hoặc người sử dụng thường xuyên, lựa chọn than chỉ dựa vào giá/kg có thể chưa phải cách tính hiệu quả nhất.

Nên tính theo chi phí sử dụng thực tế:

giá than + lượng than tiêu thụ + thời gian cháy + độ ổn định nhiệt + lượng vụn và tro + sự thuận tiện khi sử dụng.

Một loại than có giá mua thấp nhưng cháy nhanh có thể khiến lượng tiêu thụ cao hơn.

Ngược lại, một sản phẩm có giá cao hơn nhưng cháy ổn định và phù hợp với quy trình nướng có thể giúp kiểm soát chi phí tốt hơn.

NARO cung cấp những loại than nào?

NARO phát triển các dòng than phục vụ nhu cầu nướng và BBQ với nhiều loại nguyên liệu và hình thức sản phẩm khác nhau.

Trong nhóm than ép, khách hàng có thể tìm hiểu:

• Than ép mùn cưa – còn gọi là than mùn cưa.

• Than ép gáo dừa – còn gọi là than gáo dừa Bến Tre.

• Than ép viên – sản phẩm phối trộn từ các loại vụn than phù hợp như vụn than gáo dừa, than mùn cưa và than củi rồi ép thành viên.

Mỗi dòng có đặc điểm và mục đích sử dụng khác nhau. Vì vậy, thay vì chỉ hỏi “than ép giá bao nhiêu?”, khách hàng nên xác định trước mình cần than ép từ nguyên liệu nào và sử dụng cho mục đích gì.

Kết luận

Than ép không phải là một sản phẩm duy nhất.

Đằng sau hai chữ “than ép” có thể là những sản phẩm khác nhau về nguyên liệu, công thức, công nghệ sản xuất và đặc tính sử dụng.

Với cách phân loại của NARO, có thể hình dung đơn giản thành ba nhóm:

Than ép mùn cưa → than mùn cưa.

Than ép gáo dừa → than gáo dừa Bến Tre.

Than ép viên → phối trộn các loại vụn than như than gáo dừa, than mùn cưa và than củi rồi ép thành viên.

Khi tìm mua than ép, đừng chỉ nhìn hình dạng viên than hoặc giá bán trên mỗi kilogram. Hãy quan tâm đến nguyên liệu, quy trình sản xuất, độ đồng đều, khả năng cháy, lượng khói, lượng tro và mục đích sử dụng.

Đó mới là cơ sở để lựa chọn loại than phù hợp cho gia đình, nhà hàng hoặc hệ thống BBQ chuyên nghiệp.